door Raymond R. Hausoul – Catherine Conybeare wil in dit boek het hardnekkige beeld van Augustinus als vanzelfsprekend ‘westerse’ kerkvader corrigeren. Dat is een grote verdienste. Augustinus is door de eeuwen heen zo sterk opgenomen in de Europese intellectuele traditie dat velen vergeten dat hij werkelijk afkomstig was uit Noord-Afrika. Wanneer ik zelf over Augustinus spreek, vertel ik vaak als eerste dat het gaat om een wereldberoemde Afrikaanse theoloog. Dat zorgt steevast voor verbaasde blikken. Pas daarna beseffen veel toehoorders dat Augustinus inderdaad uit het huidige Algerije kwam.
Conybeare maakt precies dat vergeten perspectief opnieuw zichtbaar. Ze laat overtuigend zien dat Augustinus niet simpelweg een westerse kerkvader was, maar een denker gevormd door Noord-Afrika, door taalvermenging en door het koloniale systeem van het Romeinse Rijk. Dat levert vaak boeiende inzichten op. Bekende werken als De belijdenissen en De stad van God krijgen een frisse interpretatie via thema’s als identiteit, afkomst en culturele spanning. Vooral de beschrijvingen van Noord-Afrika, Carthago, Romeinse macht en kerkelijke conflicten zijn levendig geschreven. Conybeare toont bovendien hoe Augustinus voortdurend moest schakelen tussen verschillende talen (Punisch, Latijn en Grieks) en tussen uiteenlopende sociale milieus. Dat maakt goed duidelijk hoe complex zijn wereld was.
Daardoor voelt het het boek actueel aan. Thema’s als identiteit, migratie, culturele vermenging en macht resoneren sterk met hedendaagse discussies. Dat maakt dit boek tot meer dan enkel een historische studie. Het is tegelijk een reflectie op de manier waarop geschiedenis wordt verteld en wie daarin centraal staat.
Toch roept de benadering ook soms wat vragen op. Af en toe ontstaat het gevoel dat Augustinus’ Afrikaanse identiteit te centraal komt te staan, zodat bijna alles vanuit dat perspectief verklaard moet worden. Niet alle conclusies over zijn zelfbeeld of mogelijke ervaringen van discriminatie zijn namelijk historisch hard te bewijzen. Het boek lijkt daardoor soms moderne identiteitsvragen terug te lezen in de late oudheid. Maar juist de combinatie van historische eruditie en een vernieuwende invalshoek maakt dit werk tot een waardevol boek. Conybeare herinnert de lezer dat Augustinus niet alleen een kerkvader van Europa was, maar ook een zoon van Afrika.
Catherine Conybeare, Augustinus de Afrikaan (KokBoekencentrum, 2026, 303 blz.)